India ram minung thazang riantuannak dipatment (Human Resources Department) i vuanci a si mi Minister Kapil Sibal nih India ram nih man fawi tein hman khawh ding mi laptop computer an serchuahnak kawng tu zarh chung ah khan thong athanh. Mah hi an serchuah (develop) mi laptop computer hi abik in sianghngakchia hna caah serpiak mi a si i, tampi chuah ding caah ahram thawk a si cang, tiah Kapil Sibal nih cun a chim. Atu an chuah ding mi hi aman $35 lawng bak a si lai caah vawlei cung ah a man fawi bik mi laptop computer a si lai.
$35 man ah cun laptop chung um thilril vialte ai tel chih dih. Motherboard, chips, memory, processor hna le network pehnak pawl aitel cia dih mi a si. A chung ah Operating system software an hman mi belte cu Linux an hman. Kutdong in hmet i rian a tuan mi touch screen in tuah mi a si.
Linux Operating system hi alak in lak khawh mi a si. Bill Gates te company nih an chuah mi, a man fak ngai mi Windows Operating system hi tu lio ah vawlei cung minung tam u nih hman mi a si. Windows pakhat hi $100-300 tiang a man si caah ram thang cho cuah mah mi India le tuluk ram hna caah Windows cawk ding hi khing a rit ngai mi thil ah a cang. Apple company nih chuah mi Mac Operating system zong cu a um ve nain, Windows nak hmanh in a man a let in atam rih.
India ram hi minung 1.2 billion an si cang i, an tam tuk hring hran caah an ramchung sianginn ca hrim hrim ah hin hmanawk thilri caah budget an chanbau ngai. An ramnih kumkhat chung a hmuh mi phaisa vialte chung in 3% hi fimcawnnak caah an hman nain, State tampi ah cun sianginntha thi in a um lo mi tam ngai rih ti si.
Sibal nih a chimnak ah 2011 kum in cun mah cu manfawi ngai mi Laptop cu Indiaram chugn sianghleirun han ah hman ding in an timh cuah mah i, a man $10 tiang thumh ding tiang in timh tuahnak an neihnak kawng achim.
2010 ICYCF Cup pumpalulh chuih zuamnak cu kan hnu May thla 22 in khan an thok cang. Pathiang sin thlacam apnak he an thok i, Pu Za Peng Sakhong puhri tannak in 2010 ICYCF pumpalulh chuih zuamnak cu an on. Onni ah a rak chuak khomi mipi milu kan tam ngai, Indianapolis Chin World Cup Opening Program ti awk tlak khin aum. Motor parking lot ah motor a khat dih, micheu parking lot a ting ve ti lomi pawl cu a pawng kam apartment parking pawl ah an motor an park hna.
Chuihzuamnak ah aa tel khomi Team pawl hi Khrihfabu 12 in Team khat cio, Team 12 an si. May thla 22 in thok asi i, July 18 ni ah Final game chuih i dongh ter ding ti hi an i tinhning cu asi. Pawcawmnak rian tuanmi an tam ruang ah Zarhteni (Sat) le Zarhpini ( Sun ) hi i sel deuh in Pumpalulh chuih zuamnak cu an tuah. Group an i then ning cu A,B,C,D tiin groups 4 an si. Group khat ah Team thum an um. Team a chuak khomi pawl cu CEBC, BCI, ZECC, NAMCC, ZCFI, FCCI, ICBC, CCC, ZCC, LCCI, IMCF le CAC hna an si.
Tu tiang ah pumpalulh a chuihtu pawl an i celh ningcang zoh aa dawh pin ah, leng lei in tha a petu pawl zong ngaih nuam zohdawh tein thapekdan an thiam.
Tutan ICYCF pumpalulh chuih zuamnak hi a voi 2nak asi. Kan hnu kum 2009 lio ah a voi 1nak cu an rak tuah cang i CEBC ( Chin Evangelical Baptist Church ) nih pakhatnak an rak ngah i, FCCI ( Falam Christian Church of Indianapolis ) nih 2nak an rak ngah.
Hi pumpalulhchuih zuamnak hi ICYCF nih tawlrel in tuahmi cu asi. ICYCF cu Indiana Chin Youth Christian Fellowship tinak asi. Indian chung i Chin khrihfabu kip mino komh in dirhmi bu asi. Tinhmi mang nganpi an ngeimi cu Chin mino i hawikawmhnak kan ngei khawhnak hnga le dawtnak in kan i funtom khawhnak hnga, Kan holh, kan ca, kan hla, kan nunphung philh lo in kilven thangcho ter, miphun dang sinak nih a kan dolh sualnak hnga lo le Chin ngaknu tlangvaal an i duh an i dawt i an i thitum khawhnak hnga ti pawl hi an si.
Kum khat ah voi khat khrihfabu kip mino fonh in hawikawmh pumhnak an tuah, cun kum khat voi khat ICYCF Cup pumpalulh chuih zuamnak an tuah.
Atu lio ICYCF i Hotu cu Salai Ceu Bik Lian asi i, Chungtuantu cu Salai Ram Hre asi.
ICYCF dirhnak kong he pehtlai in tu lio ICYCF chungtuan a tuan cuahmah liomi Salai Ram Hre nih, "Nan theih bantukin kan laimi cu kan tam deuhdeuh i khrifabu a tam deuhdeuh, Kan buai deuhdeuh i dawtnak karh lo in dawtnak a zor deuhdeuh, Khrifa bu kan i tthen lengmang tikah pumhnak a dan hnu cun kan i hmutong kho tilo i kan i dawtnak zong a zor chinchin, Kan upa pawl le a kan hruaitu hna nih mino le kan miphun zawn ruahnak lonhtak in anmah zawn lawng an i ruat kan ti ahcun kan palh ka zum lo, Meeting chung ah ka rak chim tawnmi bia cu nan nih cu nan nupi le nan fa le he lo i nan riah zongah nan i nuam ko lai ,asinain mino pawl cu hawi a duhmi kan si nan theihthiam pah zong a hau lai tiah zong ka rak ti bal hna." tiah a ti.
Chin miphun le dum tuah hi then awk tha lo ngai in a um, kan phaknak hmun paoh ah dum tuah i tisik anhnah cinthlak kan hmang. US ram Indianapolis i a ummi Chin miphun nih dum kan tuahnak hi tu kum he cun kum hnihnak ah kan lut cang. Lai lei dum tuah te khi a lo, anthur, antam, khanghhmui, mai, banbok, sentok,.. tbk.. meh hang phun an tling.
Hi dum tuahnak ah a bawmchan biktu pawl cu Midwest Food Bank an si. Mah hna hi mirum pawl sinah a hlu an khan, bawmhnak an hal i mihar pawl sinah bawmhnak a petu NGO pakhat an si. Hi NGO hi McLean County, Illinois ah 2003 kum in khan an rak thok. An riantuan ning a tha, mi an bawmhnak ah hmual a ngei mah ruangah donation tam chin lengmang an hmuh i tu ahcun Midwest hrawng i mihar bawmtu NGO nganpi ah aa cang. Cu ti cun mihar bawmh duh ah Indiana lei an ke an rak samh ve i hi ti hin Chin miphun pawl he kan i tonnak cu asi. Ni kum 2009 in khan bawmh hram an thok i, tu kum 2010 zong ah an peh than hi asi. Bawmh an rak timh tikah an i tinhmi cu the whole Chin Community pi hi a rak si ko nain ni kum 2009 lio kha cu i pehtlainak tha a rak der i dum a tuahtu Chin khrihfabu pakhat pahnih lawng an rak si. Tu kum 2010 thok in cun Chin Community Centre he i pehtlai in zapi sinah thawng thanhnak le forhfialnak tuah asi. Midwest Food Bank le Chin Community karlak i rian a tuantu coordinator cu Pu Kep Ling Khengmual asi i, a mah nih hin karlak riantuannak ah zaanghlei a cawi piak hna. Hi dumtuannak hi Chin Community lawng si lo Karen pawl le Iraq pawl zong an i tel ve. Tu kum 2010 cu dum tuah a zuammi a ho paoh nih tha tein dum an tuah khawh.
Midwest Food Bank pawl nih bawmhnak an kawl piakmi dum tuannak hmun vawlei a ngei tu hna hi Khrihfabu pahnih an si. Pakhatnak ah Church of Act ti an si i an hmun hi Acre 9 hrawng a kau. Tu kum 2010 cu acre 4 1/2 (pali le cheu ) an tuan ter. A pahnihnak cu Southside Bible Church an si. An hmun hi acre 10 hrawng asi. Hi hmun hnih ah hin vawlei tuannak seh a tharbakmi (brand new) pakhat cio in an chiah piak hna. Cu lawng asi rih lo zunput le hnawm hlonhnak kuang pawl zong an chiah piak hna. Tu tiang ahcun 100% free in an bawmh i dum chuak theitlai a um te tik zongah dum tuahtu caah asi dih ding asi. Ti laknak belte a har deuh i Pu Kep Ling le rian tuantu hna nih an buai cuahmah liopi asi. Mah zong hi a rauh hlan ah a tlamtling ko lai tiah zumhnak a um.
Hi dumtuan aa thoknak kong he pehtlai in Pu Kep Ling Khengmual nih, "Midwest Food Bank pawl nih mihar bawmh an duh tikah a ho sin ah dah bawmnak ka hal lai ti an theih i, a ho dah ka bawmh lai, zeitin dah ka bawmh lai ti an theih. Cun anmah Midwest Food Bank lei in rian kan tuan ti hawi pawl hi Mariah le Willy an si i anmah hi Philippines miphun an si. Asia mi cu dum tuah kan huam ti kha an hngalh i cu ti cun vawlei ngeitu pawl sin ah bawmhnak a kan hal piak i hi ti hin bawmnak a kan pek hi asi. Khrihfabu cheukhat zong nih a herhnak zawn tete a kan bawm pah tawn." tiah a ti.
Cu ti cun Midwest Food Bank pawl bawmhnak le Chin Community upa pawl hrihhruainak in tu kum 2010 cu Chin miphun nih Indianapolis ah Lai dum an tuah kho.
Office of Refugees Resettlement nih a ra laimi June 7-8 ah Refugees Resettlement kong he peh tlai in meeting tuah aa tim. Ahmun cuGrand Hyatt Hotel ah asi. Meeting an tuah ding a ruang bik cu a luan cia kum 30 leng chung Refugees Resettlement an tuahnak pawl feedback tuah than le evaluate tuah ding asi. Mah cu ORR Consultation Meeting ti asi. Mah Meeting nih hin malaysia le India ram i a ummi kan Chin miphun hawi pawl, USA ram i resettlement tuahnak kong ah biapi ngai in thil a cang ter kho lai tiah ruahnak a um.
Akarlak in bia a ummi cu American nih Iraq refugee ting khat (100,000) hrawng an ram chung ah Resettlement tuah an tim ti asi. Kum 2003 march thla thok in George W. Bush (American President), Tony Blair (Prime Minister of United Kingdom) le an hawi Australia, Poland ram pawl nih weapon of mass destruction (WMD) timi kong cherhchan in an rak luh hnawh hna. Kum 7 leng a rauh hnu ah US ralkap pawl cu duhsah duhsah in kir than an i tim. Mah caan chung i US le a hawi ralkap pawl a rak bawmtu anmah Iraq miphun pawl, tahchunhnak ah Interpretors, Social workers le a dangdang, tbk... pawl cu ramdang ralkap an kir than hnu an ram chungah an caah himnak aamahkhan piak khawh asi lo ti asi. Mah ruang ah cun atu tan i Iraq Refugees Resettlement in USA issue hi chuak dawh in an chim.
Rev. Dr. Stephen Hre Kio chimnak ah, "US a cozah nih Register tuah cangmi Karen Refugee ting khat lak ding aa tim, Iraq refugee ting khat lak aa tim fawn. Cun a dangdang ram pawl in lak aa timmi tete an um pah. Kan nih Chin miphun cu register tuah cangmi thong ruk (6,000) hrawng lawng lak aa tim tiah kan theih. Malaysia le India ram i Refugee a hngakmi, thong sawmthum (30,000) leng asimi kan Chin miphun hawi pawl caah cun thachia awk ngai in a um. US acozah nih Refugees Resettlement tuah ding budget estimate a tuah tik ah Kan nih Chin, Burma miphun cu tlawmpal ah ram sining aa thleng te lai i, an kir than khawh te ko lai ti ruah i tinvo tlawmpal lawng phawt a fawi te" ti asi.
Cu tin asi ruang ah cu ORR Meeting chung i Chin miphun caah a chimtu le a reltu um kan herh tiin Rev. Dr. Stephen Hre Kio cu meeting kai ve ding timhtuahnak a ngei. Meeting chung a hmurka cu USA ram chung Chin Refugees pawl Resettlement tam le tlawm tuah ding kong he pehtlai in a biapituk te ding asi. Khat ta lei in ruahchannak kan ngei rih ko ti khawh asi. Mah hlan USA ram chung i Chin Refugees Resettlement tuahnak kong he pehtlai in a nih hi tu lio US acozah i Director of Refugee Resettlement a tuan cuahmah liomi he hin theihhngalh cia an si. Guam i Chinmi USA ram chung luhpi ding an rak ti lio zong ah khan hi Director pa he hin an rak i theihhngalh i rian an rak tuan ti bal. USA ram chung Chin refugee pawl thutdirnak kongkau zong ah aa chawn aa bia pengmi an si. Asinain meeting biachahnak cu mitam deuh bia in a tlu te ding asi caah Chin miphun vialte nih thlacamnak in bawmh ve ding tuan vo kan ngei.
USA ramchung ah Laimi tambik umnak Indianapolis city, Indiana State ah Chin Youth Organization nih concert hlunghlai ngai in an tuah i minung 1000 hrawng an phan kho. May ni 30 zan 2010 ah CYO nih tuahmi concert ah hin Kawlram hlasak minthang arak si mi Lashio Thein Aung zong hla a sa ve. Lai mi hlasa thiam simi Bawi Min Lian, Marylin, Ci Lian, le Van Hnuai hna zong an rak phan kho i hla an sa. Cun Indianapolis um mi mino hna zong an sa ve.
Zarh pi zan a si i holiday chawng lio te ah Indiana CYO nih a hmun hma le caan an zoh thiam ngai i, minung zong tampi an phan kho. Puai arak zawh mi hna lak ah mino tambik hmuh khawh asi i, upa lei sang Lashio Thein Aung chan tlangval pawl zong ah rak chuak kho ve mi hna hmuh khawh si.
Concert cu zan 7:00 ah thawk a si i, Indiana Chin Baptist Church (ICBC) pastor Dr. Stephen Hre Kio thlacamnak in concert cu thawk a si. Concert tuahnak hi multi-purpose Hall pakhat a si i, zarhpi zing ah pumhnak ah hman tawn mi a si. Mah hi ka hmun ah hin ICBC khrihfa pumhnak zong zarhchiar tuahnak a si i, Hall tha ngai mi, aa rem ngai mi hmun hma pakhat a si.
Kawlram ah chawlehnak atambik tuahmi top 3 ram pathum hna cu Thailand, England le Singapore an si tiah Thai News Agency timi nih achim. TNA nih hin Thailand ram chawlehnak lei ruahnak pemi bu Board of Investment zung cazin chirhchan in an chim mi asi. Thailand ram hi Kawlram ah chawlehnak tam ngai a tuah i 1988 in 2009 tiang ah aza tein US dollar 7.41 billion dollar man ayin chiah in chawlehnak atuah cuah mah tisi. Bernama news nih a chimnak ah Thailand nih Kawlram chung ah chawlehnak a tuahmi lak ah hin Power business timi gas le ectric thazang chuahnak bantuk caah 81 percent hi ahman i, thilthitnak le thilri chuahnak caah 8.33 percent ahman cun 3 percent hi Hotel le tourism caah a hman mi si ati.
Democracy le nuhrin covo caah heh rian attuan mi Britain ram zong cu Kawlram ah phaisa ahmang mi ramlak ah pahnihnak asi. Burma campaign UK nih thawng an thanhnak ah cun British company hna nih Kawlram ah chawlehnak an tuah mi a man hi £1.2 billion asi tisi. Premier Oil timi meihang company hi Kawlram ah investment tamngai atuah rih tisi. Total company tiah theih mi France's Total Oil si ah Thailand PM thing Taksin company simi Shincorp si ah British ram he ai pehtlaimi company lawngte an si ti asi i, England cozah nih cun Kawlram chung ah chawlehnak phih ding caah fak ngai in rian a ttuan mi a um rih lo timi hmuh khawh si.
Singapore ram hi Kawlram ah chawlehnak tuahmi ram vialte lak ah number 3nak ah a um. Sunday Morning Herald cazual nih attialnak ah cun Siangapore nih Kawlram ah invest a tuahmi zate hi Singapore dollar in 3 billion asi tisi.
Tuluk ram hi Kawlram ah chawlehnak tam ngai a ngei tiah theih asi nain, Thailand le adang ram pahnih hna nih Tuluknak in phaisa tamdeuh man Kawlram chung ah chawlehnak an tuah tihi hmuhkhawh si. Japan ram zong hi Kawlram ah chawlehnak tamlak te atuah cuahmah pengmi a si i tutiang ah hin Japan company 90 hi Kawlram chung ah an um i, culak ah cun 63 hna hi JCC timi Japan Chamber of Commerce timi nih theihpi mi an si tiah Mr Tomohiro Ando, the managing director of the Yangon office of the Japan External Trade Organisation (JETRO) nih Myanmar Times ah achim.Japan company 90 nak tam an um lai ti zong ah zumhnak um. Japan company hna nih Kawlralkap he rian an ttuantti i chawlehnak an tuah mi hi aza tein US $ 212.6 million asi i 2004 kum ah JETRO nih thawng athanhning in cun Kawlram nih Japan ah akuatkhawh mi thilri man hi US$ 180 million man asi tiah achim chap rih.
Kawl ralkap uknak thalo tang ah sifah retheihtuk ruang ah thil ningcang lo in tampi an chuak. Yangon ah khuaruahhar thawngpang um mi cu tarnu nih minung sa a ei ti asi. Yangon area a si mi Thanlyin khua i cozah sizung ah sizung riantuan tarnu nih mithi ruak a ei lengmang mi an vun hlathlai tik ah an hmuh. Thanlyin khua cozah sizung ah mithi ruak i a titsa thatnak pawl le an hnakhaw hna ai cik mi an hmuh tik ah zei ko dah si hnga tiah hlathlainak an tuah. Ruak ngei tu innchung khar hna nih tha tein an zoh tik ah namte har ngai mi hmang in ruak i atitsa thatdeuhnak a el tibantuk zong ah a sa an ah mi an hmuh i Palek sin ah report an pek.
CCTV in athli tein an ngiat i hman an thlak khawh tik ah, mah sizung i rian atuan cuahmah mi Kawl tarnu pakhat nih mi ruak a rak fir tawn mi kha hman an thlak khawh ti si. Mah hi thawngpang hi hmasa ah cun miruak ei mi hi minung si lo in Satang a si tiah an rak thanh nain. Myochitmyanmar timi maivan thawngthanhnak nih tlamtling te in avunthanh nak ah hin ruak ei mi hi saram si lo in, nutar nu pakhat si tiin an thanh. Ruak ngei tu innchung khar hna nih tha tein an zoh tik ah namte har mi in ahmi si ko tiah an thieh caah April thla ni 5 ni ah khan tha tein an fianh khawh i, sizung riantuan tuhna daithlan a si tiah taza zong an cuai cuahmah hna ti si.
Ahnu bik a ei mi ruak hi naamte in an sawh i a thi mi tlangval pate ruak a si. Mah hi ruak ei mi hi, zawtnak he a thimi hna ruak cu ei lo in sarthih thi mi sa lawng a thim i a ei tawn mi an theih cang.
Mah ti miruak ei hmang tarnu cu an tlaih i, bia an hal tik ah, Kala nu thlarau tha lo nih aka tlunh hnawh i minung sa ei ding a ka fial caah mah tihin ka ei mi a si tiah Phungki pa hmai ah phuannak atuah ti si.